‘Hoe het design van een verpleeghuis dementerenden beïnvloedt’

Heleen Tuininga van SallandElectronics

Het aantal mensen dat dementie krijgt, neemt toe. Als thuis wonen niet meer gaat, komen ze terecht in een verpleeghuis. Maar is deze omgeving wel afgestemd op de behoeftes van dementerenden? Wanneer we een nieuw verpleeghuis ontwikkelen, is het belangrijk om al tijdens het ontwerpproces rekening te houden met de invloed die de omgeving op de bewoners heeft.

Wat is dementie

Dementie is een ziekte van het brein die wordt gekenmerkt door een geleidelijke achteruitgang op cognitief, sociaal, en emotioneel vlak. Voorbeelden hiervan zijn gedragsveranderingen, problemen met het geheugen, de taal en oriëntatie. In het laatste stadium hebben mensen met dementie steeds meer hulp nodig bij dagelijkse taken en vaak komen ze dan in een verpleeghuis terecht.

Invloed ontwerp op omgeving

Vanaf dat moment wonen zij 24 uur per dag, 7 dagen per week in die omgeving. Het is dus van groot belang dat deze omgeving afgestemd is op de behoeftes van dementerenden.
Het design en ontwerp van zo’n zorginstelling is van grote invloed op bijvoorbeeld het welzijn van de mensen, hun gedrag en het vinden van de weg in de gangen. Bij het ontwerp en de inrichting van een verpleeghuis is het dus belangrijk om met deze factoren rekening te houden.

Kleine woongroepen

In de fase die voorafgaat aan de bouw – het ontwerpproces – moeten dus al een aantal besluiten worden genomen. Wil je rekening houden met de invloed van de omgeving op de bewoners, dan moeten ruimtes afgestemd zijn op woongroepen van 5 tot 15 bewoners. Kleinere groepen hebben een positieve invloed op het (sociale) gedrag, de uitvoering van dagelijkse taken en het welzijn.

Gangen en kamers

Om samen met de architect tot een optimale lay-out te komen, moet de opdrachtgever, in de meeste gevallen de zorginstelling, ook ideeën hebben over de vorm en grootte van de gangen en de verdeling van de woon- en slaapkamers.
Om dementerenden te ondersteunen in het vinden van hun weg, is het bijvoorbeeld beter om de gangen in het op te delen in duidelijke zones. Gemeenschappelijke ruimtes, zoals de eet- en/of woonkamer, kunnen het beste centraal liggen: dan zijn ze gemakkelijker te vinden.

Kijken we naar de inrichting en aankleding van de kamers, dan zijn er weer andere aspecten waarmee we rekening kunnen houden. Zo beïnvloeden lampen en het licht dat ze uitstralen ook het welzijn en gedrag van bewoners. Met het juiste licht zijn bewoners minder snel geagiteerd, rusteloos of agressief. Door bijvoorbeeld lichttherapie of daglichtsimulaties kunnen we licht bewust toepassen in de omgeving.

De juiste kleuren

Een tweede belangrijke factor in de aankleding is het gebruik van kleur. Zo zorgt geel voor warmte, rood voor opwinding en prikkeling en blauw voor kalmte. Het toepassen van de juiste kleuren op de juiste plek kan dan ook positief bijdragen aan het gedrag van bewoners. Schilder belangrijke ruimtes of gedeeltes van de gang bijvoorbeeld opvallend en verhul nooduitgangen.

Een groot contrast in kleur tussen het tafelkleed en de borden zorgt voor minder verward gedrag tijdens het eten. Aan de andere kant zorgt een vloerbedekking met grote motieven of contrasten voor meer valincidenten en een lagere loopsnelheid. In dit geval is dus een klein patroon of contrast gewenst.

Positieve weerslag op familie en medewerkers

Er zijn dus heel veel mogelijkheden om het voor bewoners zo prettig mogelijk te maken in een verpleeghuis. Als vanaf het begin van het bouwproces al rekening wordt gehouden met de behoeftes van de toekomstige bewoners, dan kan dat later voor een prettigere woonsfeer zorgen.
Bewoners zijn misschien minder onrustig en geagiteerd wat ook weer een positieve weerslag heeft op de familie en vrienden van de bewoners en de medewerkers.

Risico op overprikkeling

Juist omdat er zoveel mogelijk is, is het belangrijk dat tijdens de ontwikkeling van zo’n dementievriendelijke woonomgeving rekening wordt gehouden met het risico op overprikkeling. Als er te veel prikkels tegelijk binnenkomen, zoals bijvoorbeeld een combinatie van meerdere kleuren, geuren en muziek, kan dat bij dementerenden juist voor onrustig gedrag zorgen.
Kortom, er zijn veel opties om ouderen die in een verpleeghuis terecht komen het zo fijn mogelijk te maken, maar houd wel rekening met een paar kanttekeningen.

Heleen Tuininga is masterstudent Human Movement Sciences: Sport, Exercise and Health (Vrije Universiteit Amsterdam), kortweg Bewegingswetenschappen.